Faruk POLAT tarafından 11.03.2009 tarihinde eklendi ve 267 defa okundu.

Türkiye'nin Otomotivde Marka Olma Hikayesi

Türkiye’nin otomotivde marka olma hayali; 1943’te Vehbi Koç ve Bernar Nahum’un yollarının kesişmesi ile başlıyor ve Türkiye, seri olarak üretilen ilk otomobille, yani Anadol’la tanışıyor.

Türkiye Sınai Mülkiyet Haklarıyla, sadece 1879 yılında yürürlüğe giren İhtira Beratı Kanunu ve 1965 yılında yürürlüğe giren 551 sayılı Markalar Kanunu ile tanışmıştı. Sınai Mülkiyet Hakları’nın korunması ile ilgili diğer konularda özel bir mevzuata da sahip değildi.

1 Ocak 1995 tarihinde yürürlüğe giren ve Türkiye de dahil 132 ülkenin taraf olduğu Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Kuruluş Antlaşması ve onun ekinde yer alan önemli kurallar ve yaptırımlar içeren Ticaretle Bağlantılı Fikri ve Sinai Mülkiyet Hakları (Trade Related Aspects of Intellectual Property rights-TRIPs) Anlaşması ulusal ve uluslararası alandaki her türlü endüstriyel ve ticari ilişkilerde sınai mülkiyet haklarının etkin korunması ve taklit mal ticaretinin önlenmesi ilkesi ile TÜRKİYE ilk ciddi marka patent mevzuatı ile tanışmış oldu.

Türkiye’nin otomotivde marka olma hayali; 1943’te Vehbi Koç ve Bernar Nahum’un yollarının kesişmesi ile başlıyor ve Türkiye, seri olarak üretilen ilk otomobille, yani Anadol’la tanışıyor. Anadol adı, açılan isim yarışması sonucunda finale kalan; Anadolu, Anadol ve Koç arasından seçilmiştir.

Anadol, Otosan tarafından 1966-1984 yılları arasında İstanbul’daki fabrikada üretilmiştir. İlk Türk üretimi otomobil ise 1960’da TCDD tarafından yalnızca beş tane üretilen “Devrim” adı verilen örnek otomobildir.

Türkiye’de tasarlanan ve seri olarak üretilen ilk Türk otomobili ise STC- 16 (Sport Turkish Car), yani “Spor Anadol”dur. Anadol’un yurtdışında tasarlanması ve Reliant’ın desteğiyle üretilmesi nedeniyle “Türk otomobili yapamadınız” eleştirilerinin önünü kesmek isteyen Otosan, bir Türk otomobili için kolları sıvıyor. Fakat yeni otomobilin Anadol’a da rakip olması istenmediği için bir spor otomobil üretilmesine karar veriliyor ve böylelikle Spor Anadol macerası başlıyor ve 8 ay gibi dünyada görülmemiş bir hızla tamamlanarak 1973 yılı Nisan ayında caddelerde boy göstermeye başlıyor.

Türkiye’deki ekonomik konjonktürün iyi olmaması, döviz sıkıntısı, ithalat kotaları vb. engellere bağlı olarak iç talep yetersizliği yanında hükümetin de spor otomobil gibi projeleri “fantazi” olarak görerek soğuk bakması, uluslararası fuarlarda hayli ilgi gören, ABD pazarından bile sipariş alan, Lübnan’a yapacağı ihracat bu ülkede başlayan iç savaş nedeniyle gerçekleşemeyen STC-16’nın seri üretimi çok uzun sürmüyor. Ancak Anadol projesinin yarattığı ivme ve Otosan Mamül Geliştirme Bölümü’ne verilen destek, STC-16’nın yanı sıra dünyanın ilk “Beach Buggy”si olan Böcek’in tasarımına, Mazda’yı Mazda yapan Wenkel Motor’un Türkiye’de de geliştirilmesine ve dönemin her açıdan en gelişmiş toknolojisine sahip “Çağdaş”ın tasarlanmasına olanak sağlıyor.

Spor Anadol ve Böcek üretiminden vazgeçen Otosan, Çağdaş’ı da üretmeme kararı alıyor ve Mamül Geliştirme’nin de kapısına kilit asıyor. Almanya’da üretimden kalkmak üzere olan Taunus kalıplarıyla modası geçmiş bir teknolojiyi Türkiye’ye transfer ederek 1985 yılında yerli Ford Taunus’u üretmeye başlıyor.

Fabrikanın tekrar tasarıma odaklanması ve yine yerli tasarım olan Ford Transit’in banttan çıkması, 2002 yılını buluyor. Ama bu kez ortada ne Anadol var ne STC-16, ne Böcek, ne Çağdaş... Otosan artık otomotiv devi Ford’un bir parçası ve hem tasarımını hem de üretimini Ford adı altında yapıyor. Böylece Türkiye’nin global bir marka yaratma şansı yıllar önce kaçırılmış oluyor. Otosan’dan yıllar sonra kurulan Hyundai ile Kore’nin başardığını Türkiye başaramamış oluyor.

Günümüzde etrafımızda dolaşan Anadol`lar olmasa da, olsa bile onları diğer otomobiller arasından seçip arkasından bakamasak da hatta etrafımızda “İneklerin yediği otomobil” gibi aslı olmayan yakıştırmaları ona “layık” gören kimseler olsa da, Anadol`un bazı gerçekleri vardır: Fiberglas karosere sahip ilk dört kapılı aile otomobili; stationwagon otomobili dünyada bir ilk ve o zamanlarda Anadol bunu başarana kadar fiberglas 2 kapılı modeller haricinde hiçbir otomobile uygulanamamıştı.1974 yılında Londra- Büyük Sahra-Münih Rallisi’ne katılmış ilk Türk spor otomobil.

Ayrıca dünyanın ilk sahil Buggy`si olan Böcek’in ve tasarım ve üretimi de Türkiye`de yapılmıştır.

Dünya otomotiv devlerinden olan Japonya ve Güney Kore otomobil sanayilerini taklit üzerine kurmuşlardır. Yaptıkları ilk modeller çok kötüden öte gidememesine rağmen, zamanla teknolojilerini ve tasarımlarını geliştirmişler ve markalarına büyük yatırımlar yaparak Türkiye’ye ve dünyaya lisans verir hale gelmişlerdir. Marka olma yolunu değil de lisans alma yolunu seçen Türk Otomotivi ise lisans veren şirketlerin kendi çıkarlarını koruması ve önünü kesmesi sonucu bir türlü marka olamamaktadır.

Günün birinde %100 TÜRK MARKASI otomobillere binmek dileği ile...